July 2 – 6, 2012

The Ethical Challenge of Multidisciplinarity:

Recording ‘The Three Narratives ‘ Art, Science and Philosophy


Greek follow

Workshop Title: Europeanisation and Social Transformation: Legal vs. Cognitive Aspects of Change

By: Achilleas Kentonis & Maria Papacharalambous

Chairs: Christina Ioannou, University of Nicosia, Cyprus. Email:

Giorgos Kentas, University of Nicosia, Cyprus. Email:

Sub title: European self intolerance blocks real social transformation 

The objective of this paper is to propose a thinking process which will cause better living with progress and prosperity for the contemporary societies. The core of this analysis is the perception of the notion of time and its side effects on society, religion, politics, philosophy and the need for change. In simple words a social transformation can be achieved by experiencing the “Art of Living”

+Pure science, arts and philosophy blends the time layers [Time-layers are the layers that can view cultural behaviors and events based on a time frame in relation to geographical or mental space] of European history and re-evaluate practices that overcome dead-ends. These time layers can be seen as transparent, semi transparent or non-transparent depending on the philosophical view of the notion of time.

A western linear approach of time creates non-transparent time layers because it causes  a non-stop evolving structure of thought which leaves behind a series of “behaviors” which are incompatible with the archetype ethics “The essential nature of every human being is perfect and flawless. But if you stay for years immersed  in the world, it’s easy to forget your roots and to take upon an artificial nature. –  Lao Tzu”. This resulted a type of social intelligence which could lead to phenomenal “revolutions” as an energy release from a social bottle neck or even better a new interpretation of “change”. All this momentum turns into new common practices for ruling and more specific a new era of politics of controlling societies, people and consciousness. “Everything is subject to interpretation and this interpretation that dominates at a specific moment, it’s a matter of power and not of truth”  Nietzsche .  Milan Kundera stated it as the “Fight of Man against the power is the fight of memory against the oblivion”

An eastern circular approach of time creates transparent time layers since the process here is repeated again and again. This causes another type of social intelligence which is based on habits and customs; “habits overrule the unreflecting cattle” William Wordsworth. This cycle or  repetition has a limit. This limit appears  especially when other neighboring  societies achieve things in an “easier or better” way. See for example the anthropological cases of tribes which they do not feel threatened by other neighboring societies  and their perception of the neighboring practices are considered more comfortable or easy. Then, their cycle reaches that limit and a new cycle begins causing new habits based on the absorption of the “new” cultural elements.

This circular approach works perfect for everything which is  related to nature. When it comes to social structures, after a while it needs a strong bonding material which will dominate the system such as religion. Imagine Middle East societies without religion or the threat of the west.

Finally, the notion of time, as a time platform, influences the perception and the mechanisms of structuring the human  thinking process which has a direct impact on society. Societies are now even more complex and definitely more dynamically multilayered. For that reason an “avatar” or a vehicle is needed in order to travel within these layers. This vehicle is based on the time frame which blends the linear and circular approach.

The question is how can someone view time and how time is related to “self” and social behavior. How can science (measuring time), arts (playing with time) and philosophy (challenging time) can come up with a new time “platform?” A semi-transparent approach which enables someone to shift or move its focal point of thought, combining or excluding time layers of society can be the answer. An approach which it does give someone the chance to diagonally  travel in time by viewing simultaneously, if desired, the time and social layers exactly like an archaeologists who is viewing the different layers of the excavations (stromatography).

What is the key of uniting Europe and the world in general  which could lead to common understanding of life? Definitely not by deleting all the  ethical gaps left behind and covered by progress.  European ethical gaps as a result of the colonialism and post colonialism, are realities which cannot be forgotten unless there is an acceptance and a real collaboration (not by ruling) with the countries that suffered from this behavior. Progress is the cover up to maintain this system. Progress Vs Ethics results a predetermine economy causing new realities based on new interpretations.

Europe it is an excellent example which in a very paradoxical way tries and in a way successfully, to widespread the perception that EU can offer the tools for initiating social change. Giving a fair chance to marginal groups, caring for the citizen  but the same time leaves all its past “improper” actions to the historians to talk about and have no political resposibility.  Maybe that is why Europe is based on tolerance and not in attraction .

The answer could be a new  social transformation. Why this transformation? Because there is a  need to bypass the  dead ends and injustice. These dead ends are the impurities which grew over the years within western democracy and the life style we live which is basically against the nature. We may still give power to the people but these people are overflowed with information and incapable of going back to basics and/or manage their own time.

Philosophy, according to Plutarch  is the art of living and for Epicurus “it must deal with essential issues which are directly related with the needs of life in a broader notion. If we do not get to know ourselves we cannot get to know our true needs in the wonderful journey called life. For that reason philosophy does not aim to anything but to self awareness”.  Also Aristotle said that “Reflection is the highest form of activity”. What could be the a common bond which will unite the person with society? Self awareness. The good old get to know yourself of what the  Abraham Maslow said “what a person needs to change is the consciousness of his/hers self”.

The process of self awareness is in reality a continues training in a new way of thinking, experience and mainly action. Self awareness should be empirical.

For this reason what is proposed here is a “new” time platform which is a combination of the linear and the circular approach of the notion of time. It is actually the combination of the western and eastern way of thinking which it could combine and blend two sets of old wisdoms and while they remain old they can produce new forms of structuring thinking itself. This system is based on the idea that every cycle and every set of repetitions it has a limit which needs to centrifugalize its self in a linear way to the next orbit. This orbit is created  to host another cycle, another repetition, another experience. If the surrounding behaviors are not influenced or related to it,  then this will remain in that orbit or even going back to the previous one. This is basically how nature itself works at a molecular level.  The only way to view it in another way is to actually ignore time and approach it via the quantum physics where time and matter itself are not needed to be part of the analysis. These are the real archetypes in ethics which are part of the peoples DNA and confront the animal with the anima (soul in Latin / psyche in Greek). This dialogue needs self awareness that can be achieved with education which will produce new knowledge. This knowledge will be useless if this does not lead to improved change. A society learns when it acquires  and creates new knowledge which is put into practice and continuously improves itself in a way that will bring progress and prosperity.  “It does not exist any progress without change in spite of the fact that change it does not necessarily bring progress –  Demetris Bourantas”   People become a functional part of the society when they are free to reflect and create. And they are really creating when they manage to combine the personal benefit of the “me” with the social benefit of the “we”; the freedom of “I” with the freedom of “WE”. If you think of it a 180 degrees rotation of a letter can make a big social impact.


Ethics,  are vulnerable to two realities. These realities are fear and full stomach. A full stomach will never try to cause a major change. If blended with fear then it becomes a “permanent reality” feeling safe with your fears. This paradox is the result of artificial intelligence where man made machines try to study human being in order to rule the other. “The best way to control people is to frighten them” Noam Chomsky.  We have to decide how we prefer to live; with fear or with love?

This, resulted over the years,  to a  legislation system which comforts people, turned them into passive personalities, have no interest for a major change but have the democratic right to complain.  “Our lives begin to end the day we become silent about things that matter” Martin Luther King

Even if there are people in European public squares, occupying, demanding and challenging the system,  this, will not work unless we include self-awareness in the process. This will create a critical mass which is necessary for every change.  As  Ludwig Wittgenstein  said “the only thing you can do to improve the world is to  improve yourself.”

How can these complexities be simplified and regain human essential values? By shifting from In-Habit-Ants into City-Zens. People should not live as ants or by habit but should turned into people of having just basic needs, a Zen type of living. This will of course crush overconsumption, reduce or even destroy economy which feeds the existing system as we know it today and give no value or reason to exist of the legal system.

We should returned back to a bottom up approach and substitute the basic values on which social cohesion and symbiosis, social solidarity and human relationships are resting. This should work against the social complacency, the individual and social inertia. “The biggest research of humanity is the within the knowledge of someone can do in order to be a human. Immanuel Kant

When you think that the world is using its last creative resources a new era which demands the existence a new genuine Man who fights to give essence to human life arises. This is the challenge to give space to an ontological “evolution” of human consciousness and self awareness.   A new cognitive aspect of change which will be the outcome of a social desire as a derivative of a corrupted and failed system which cannot hide any more. Maybe the time has come for more  self-organizing and constructivist learning social systems.  A system based on moral intelligence . And as Nikoforos Vrettakos wrote ” Consciousness in the depth of the Man and love it is the width”

“We are all in the mud but some of us are gazing at the stars” Oscar Wild




July 2 – 6, 2012

The Ethical Challenge of Multidisciplinarity:

Recording ‘The Three Narratives ‘ Art, Science and Philosophy



Τίτλος Εργαστηρίου: Ευρωπαϊσμός και Κοινωνική Μεταμόρφωση: Νομικές και Γνωστικές Πτυχές της Αλλαγής

Κείμενο: Αχιλλέας Κεντώνης και Μαρία Παπαχαραλάμπους


Χριστίνα Ιωάννου, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Κύπρος


Γιώργος Κέντας, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Κύπρος


Υπότιτλος: Η Ευρωπαϊκή Αυτο-Αδιαλλαξία εμποδίζει μια Πραγματική Κοινωνική Μεταμόρφωση

Ο στόχος της παρούσας εργασίας είναι να προτείνει μια διαδικασία σκέψης που θα φέρει μια βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης, με αποτέλεσμα την πρόοδο και την ευημερία των σύγχρονων κοινωνιών. Ο πυρήνας αυτής της ανάλυσης είναι η αντίληψη της έννοιας του χρόνου και των παρενεργειών της στην κοινωνία, τη θρησκεία, την πολιτική, τη φιλοσοφία και την ανάγκη για αλλαγή. Με απλά λόγια, αυτό που θέλει να εκφράσει είναι ότι μια κοινωνική μεταμόρφωση μπορεί να επιτευχθεί με τη βίωση της “Τέχνης του Ζειν”.

Η καθαρή επιστήμη, οι τέχνες και η φιλοσοφία συγχωνεύουν τα χρονικά στρώματα (αυτά τα στρώματα μπορούν να εξετάζουν κοινωνικές συμπεριφορές και γεγονότα, με βάση ένα χρονικό διάστημα σε σχέση με γεωγραφικό ή διανοητικό χώρο) της  Ευρωπαϊκής ιστορίας, και να επανεκτιμούν πρακτικές που ξεπερνούν αδιέξοδα. Ανάλογα με τη φιλοσοφική άποψη της έννοιας του χρόνου, αυτά τα χρονικά στρώματα μπορούν να θεωρηθούν ως διαφανή, ημιδιαφανή ή αδιαφανή.

Μια δυτική κατανόηση της γραμμικότητας του χρόνου, δημιουργεί αδιαφανή χρονικά στρώματα, ακριβώς επειδή βάζει σε ασταμάτητη κίνηση μια εξελισσόμενη δομή σκέψης που αφήνει πίσω μια σειρά συμπεριφορών, ασύμβατων με την αρχετυπική ηθική:

“Η ουσιαστική φύση κάθε ανθρώπου είναι τέλεια και άψογη. Αλλά αν παραμείνεις χρόνια βυθισμένος μέσα στον κόσμο, είναι εύκολο να ξεχάσεις τις ρίζες σου και να πάρεις μια ψεύτικη φύση”. – Λάο Τσε

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα έναν τύπο κοινωνικής νοημοσύνης που μπορούσε να οδηγήσει, σαν μια απελευθέρωση ενέργειας από το χείλος της κοινωνικής μπουκάλας, σε φαινομενικές “επαναστάσεις”, ή, ακόμη καλύτερα, σε μια νέα θεώρηση της “αλλαγής”. Αυτή η ορμή μετατρέπεται σε νέες κοινές πρακτικές για διακυβέρνηση, και συγκεκριμένα σε μια νέα εποχή πολιτικής για τον έλεγχο κοινωνιών, ανθρώπων και συνειδήσεων.

“Τα πάντα υπόκεινται σε μια ερμηνεία, και αυτή η ερμηνεία που κυβερνά την παρούσα στιγμή, είναι θέμα δύναμης και όχι αλήθειας”. – Friedrich Nietzsche

Αυτό το ρητό του Nietzche, ο Milan Kundera το έθεσε με τον εξής τρόπο: “Η πάλη του ανθρώπου ενάντια στην εξουσία, είναι η πάλη της μνήμης ενάντια στη λήθη”.

Μια ανατολική κατανόηση της κυκλικότητας του χρόνου δημιουργεί διαφανή χρονικά στρώματα, αφού εδώ η διαδικασία επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά. Αυτό φέρει έναν άλλο τύπο κοινωνικής νοημοσύνης, βασισμένο σε συνήθειες και παραδόσεις.

“Οι συνήθειες εξουσιάζουν τα απερίσκεπτα κτήνη”. – William Wordsworth

Αυτός ο κύκλος ή επανάληψη έχει κάποιο όριο. Αυτό το όριο παρουσιάζεται κυρίως όταν άλλες γειτονικές κοινωνίες επιτυγχάνουν πράγματα με έναν πιο “εύκολο” ή “καλύτερο” τρόπο. Ένα καλό παράδειγμα είναι οι ανθρωπολογικές περιπτώσεις φυλών που δεν νιώθουν απειλή από άλλες γειτονικές κοινωνίες, και η αντίληψη που έχουν για γειτονικές πρακτικές, είναι ότι είναι πιο άνετες ή εύκολες. Τότε, ο κύκλος τους φτάνει στο όριό τους, και ένας καινούργιος κύκλος αρχίζει, φέρνοντας μπρος νέες συνήθειες βασισμένες στην απορρόφηση “νέων” πολιτισμικών στοιχείων.

Αυτή η κυκλική προσέγγιση δουλεύει τέλεια για οτιδήποτε έχει να κάνει με τη φύση. Όταν πρόκειται για κοινωνικές δομές, μετά από λίγο χρειάζεται ένα δυνατό συνδετικό υλικό που θα κυριεύσει το σύστημα, όπως η θρησκεία, για παράδειγμα. Φανταστείτε μεσοανατολικές κοινωνίες χωρίς θρησκεία ή την απειλή της δύσης.

Εν τέλει, η έννοια του χρόνου σαν μια χρονική πλατφόρμα, επηρεάζει την αντίληψη και τους μηχανισμούς δόμησης ανθρώπινων διαδικασιών σκέψης, πράγμα το οποίο έχει πολύ δυνατό αντίκτυπο στην κοινωνία. Τη σήμερον ημέρα, οι κοινωνίες είναι ακόμη πιο πολύπλοκες και σίγουρα πιο δυναμικά πολυεπίπεδες. Γι᾽αυτό το λόγο, μια “αβατάρα” ή ένα όχημα είναι απαραίτητα για να μπορεί κάποιος να κινείται μέσα σε αυτά τα επίπεδα. Αυτό το όχημα βασίζεται πάνω στο χρονικό διάστημα που συγχωνεύει τη γραμμική και κυκλική προσέγγιση.

Το ερώτημα είναι πως μπορεί κάποιος να αντιλαμβάνεται το χρόνο και πως ο χρόνος σχετίζεται με τον “εαυτό” και την κοινωνική συμπεριφορά. Πώς μπορεί η επιστήμη (που μετρά το χρόνο), οι τέχνες (που παίζουν με το χρόνο) και η φιλοσοφία (που προκαλεί το χρόνο) να παρουσιάσουν μια νέα χρονική πλατφόρμα;

Μια ημιδιαφανής αντίληψη που δίνει τη δυνατότητα σε κάποιον, μέσω του συνδυασμού ή εξαίρεσης χρονικών στρωμάτων, να αλλάζει ή να κινεί το επίκεντρο σκέψης, μπορεί να είναι η απάντηση. Μια αντίληψη που δίνει σε κάποιον τη δυνατότητα να ταξιδέψει διαγώνια στο χρόνο αντιλαμβάνοντας, αν είναι επιθυμητό, τα χρονικά και κοινωνικά στρώματα ακριβώς σαν έναν αρχαιολόγο που εξετάζει τα διάφορα στρώματα των ανασκαφών (στρωματογραφία).

Ποιό είναι το κλειδί για την ένωση της Ευρώπης και του κόσμου γενικά, το οποίο θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια κοινή κατανόηση της ζωής; Σίγουρα όχι η διαγραφή όλων των ηθικών κενών που αφήνονται πίσω και καλύπτονται από την πρόοδο. Τα ηθικά κενά της Ευρώπης, αποτελέσματα της αποικιοκρατίας και μεταποικιοκρατίας, είναι πραγματικότητες που δεν μπορούν να ξεχαστούν, εκτός και αν υπάρξει αποδοχή και πραγματική συνεργασία (όχι μέσω της εξουσίας) με τις ίδιες τις χώρες που υπέφεραν από αυτή τη συμπεριφορά. Η πρόοδος είναι το κάλυμμα που επιτρέπει τη διατήρηση αυτού του συστήματος. Βάζοντας την πρόοδο μετά την ηθική, έχει ως αποτέλεσμα μια προκαθορισμένη οικονομία που παράγει νέες πραγματικότητες βασισμένες σε νέες ερμηνείες.

Η Ευρώπη είναι ένα εξαίρετο παράδειγμα που, με έναν πολύ παράδοξο τρόπο, προσπαθεί (και, με κάποιο τρόπο, επιτυχώς) να διαδόσει την αντίληψη ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να προσφέρει τα εργαλεία που θα βάλουν μπρος την κοινωνική αλλαγή. Προσφέροντας ίσες ευκαιρίες σε περιθωριακές ομάδες, νοιάζοντας για τον πολίτη, αλλά την ίδια στιγμή αφήνοντας στους ιστορικούς όλες τις “ανάρμοστες” πράξεις για να τις συζητήσουν, χωρίς κανένα ενδεχόμενο πολιτικής ευθύνης. Μπορεί να είναι γι᾽αυτό το λόγο που η Ευρώπη στηρίζεται στην ανοχή και όχι στο θέαμα.


Η απάντηση θα μπορούσε να είναι μια νέα κοινωνική μεταμόρφωση. Γιατί αυτή η μεταμόρφωση; Επειδή υπάρχει η ανάγκη να ξεπεραστούν τα αδιέξοδα και η αδικία. Αυτά τα αδιέξοδα είναι πληγές που μεγάλωναν ασταμάτητα μέσα στην ίδια τη δυτική δημοκρατία και τον τρόπο ζωής μας, ο οποίος στην ουσία πάει ενάντια στη φύση. Μπορούμε ακόμη να δώσουμε δύναμη στους ανθρώπους, αλλά αυτοί οι άνθρωποι που ξεχειλίζουν από πληροφορίες δεν είναι σε θέση να επιστρέψουν πίσω στα βασικά και/ή να χειριστούν το χρόνο τους.

Η φιλοσοφία, σύμφωνα με τον Πλούταρχο, είναι η “τέχνη του ζειν”, ενώ για τον Επίκουρο “πρέπει να καταπιάνεται με ουσιώδη ζητήματα που έχουν άμεση σχέση με τις ανάγκες της ζωής μας. Αν δεν γνωρίσουμε τον εαυτό μας, δεν μπορούμε να γνωρίσουμε τις πραγματικές μας ανάγκες μέσα σε αυτό το υπέροχο ταξίδι που λέγεται ζωή. Γι᾽αυτό το λόγο, ο στόχος της φιλοσοφίας δεν είναι άλλος από την αυτογνωσία”. Κατά τον Αριστοτέλη, “η σκέψη είναι η ανώτερη μορφή δραστηριότητας”. Ποιός μπορεί να είναι ο κοινός δεσμός που θα ενώσει τον άνθρωπο με την κοινωνία; Η αυτογνωσία. Εκείνο το πασίγνωστο γνώθι σαυτόν, το οποίο ο Abraham Maslow έθεσε με τον εξής τρόπο: “αυτό που χρειάζεται για να αλλάξει ένας άνθρωπος είναι την επίγνωση του εαυτού του/της”.

Η διαδικασία της αυτογνωσίας είναι στην ουσία μια συνεχής εξάσκηση ενός νέου τρόπου σκέψης, εμπειρίας και, κυρίως, δράσης. Η αυτογνωσία πρέπει να είναι εμπειρική.

Γι᾽αυτό το λόγο, αυτό που προτείνεται εδώ είναι μια “νέα” χρονική πλατφόρμα που αποτελεί το συνδυασμό της γραμμικής και της κυκλικής αντίληψης του χρόνου. Στην ουσία είναι ο συνδυασμός του ανατολικού και του δυτικού τρόπου σκέψης, ο οποίος θα μπορούσε επίσης να συνδυάσει και να συγχωνεύσει δύο είδη αρχαίας σοφίας, τα οποία, ενώ παραμένουν αρχαία, μπορούν εντούτοις να παράγουν νέους τρόπους δόμησης της ίδιας της σκέψης. Αυτό το σύστημα είναι βασισμένο στην ιδέα ότι κάθε κύκλος και κάθε σειρά επαναλήψεων, έχει ένα όριο που πρέπει να “φυγοκεντριστεί”, με έναν γραμμικό τρόπο, με την επόμενη τροχιά. Αυτή η τροχιά δημιουργείται για να φιλοξενήσει έναν άλλο κύκλο, μια άλλη επανάληψη, μια άλλη εμπειρία. Αν οι περιβάλλουσες συμπεριφορές δεν επηρεάζονται από αυτό ή δεν σχετίζονται με αυτό, τότε θα παραμείνουν στάσιμες σε μια τροχιά ή θα παλινδρομήσουν στην προηγούμενη. Με αυτόν τον τρόπο λειτουργεί η ίδια η φύση στο μοριακό επίπεδο. Ο μόνος τρόπος για κάποιον να το δει διαφορετικά, είναι με το να αγνοήσει το χρόνο και να προσεγγίσει τα πράγματα μέσω της κβαντικής φυσικής, όπου ο χρόνος και η ίδια η ύλη δεν χρειάζεται να είναι μέρος της ανάλυσης. Αυτά είναι τα πραγματικά αρχέτυπα στην ηθική, τα οποία αποτελούν μέρος του γενετικού κώδικα του ανθρώπου και που φέρνουν αντιμέτωπο το animal (το ζώο) με το anima (τη ψυχή). Αυτός ο διάλογος χρειάζεται αυτογνωσία, η οποία μπορεί να επιτευχθεί με μόρφωση που παράγει νέα γνώση. Αυτή η γνώση είναι άχρηστη αν δεν οδηγεί σε βελτιωμένη αλλαγή. Μια κοινωνία μαθαίνει πότε αποκτά και πότε δημιουργεί νέα γνώση, η οποία εφαρμόζεται και συνεχώς βελτιώνεται με έναν τρόπο που παράγει πρόοδο και ευημερία.

“Δεν υπάρχει πρόοδος χωρίς αλλαγή, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η αλλαγή δεν είναι απαραίτητα προοδευτική”. – Δημήτρης Μπουραντάς

Οι άνθρωποι γίνονται ένα λειτουργικό μέρος της κοινωνίας όταν είναι ελεύθεροι να σκέφτονται και να δημιουργούν. Και πραγματικά δημιουργούν όταν καταφέρουν να συνδυάσουν το προσωπικό “μου” όφελος με το κοινωνικό “μας” όφελος, την ελευθερία του “εγώ” με την ελευθερία του “εμείς”. Αν το καλοσκεφτείτε, περιστρέφοντας ένα γράμμα 180 μοίρες μπορεί να έχει τεράστια κοινωνική επίδραση.

Η ηθική είναι ευάλωτη σε δύο πραγματικότητες: το φόβο και το γεμάτο στομάχι. Ένα γεμάτο στομάχι ποτέ δεν θα προσπαθήσει να φέρει τη μεγάλη αλλαγή. Και αν  συνδυαστεί με το φόβο, τότε μετατρέπεται σε “μόνιμη πραγματικότητα”, όπου κάποιος νιώθει ασφαλής με τους φόβους του. Αυτό το παράδοξο είναι το αποτέλεσμα της τεχνητής νοημοσύνης, όπου ο άνθρωπος δημιούργησε τις μηχανές για να προσπαθήσουν να μελετήσουν τον ίδιο τον άνθρωπο και στη συνέχεια να τον εξουσιάσουν.

“Ο καλύτερος τρόπος να ελέγξεις τους ανθρώπους, είναι να τους φοβίσεις”. – Noam Chomsky

Πρέπει να αποφασίσουμε πως πρέπει να ζούμε: με φόβο, ή με αγάπη;

Με την πάροδο των χρόνων, φτάσαμε σε ένα νομοθετικό σύστημα που αναπαύει τους ανθρώπους, που τους μετέτρεψε σε παθητικές προσωπικότητες, χωρίς κανένα ενδιαφέρον για μεγάλες αλλαγές, αλλά εντούτοις με το δημοκρατικό δικαίωμα του παραπόνου.

“Οι ζωές μας φτάνουν στην αρχή του τέλους τους τη μέρα που σιωπούμε για πράγματα που έχουν σημασία”. – Martin Luther King

Ακόμη κι αν υπάρχουν άνθρωποι στις Ευρωπαϊκές πλατείες, καταλαμβάνοντας και προκαλόντας το σύστημα, αυτό δεν θα δουλέψει, εκτός και αν συμπεριλάβουμε στη διαδικασία την αυτογνωσία. Αυτό θα δημιουργήσει ένα κριτικό σύνολο ανθρώπων που είναι απαραίτητο για κάθε αλλαγή. Όπως είπε και ο Wittgenstein, “ο μόνος τρόπος για να βελτιώσεις τον κόσμο είναι να βελτιώσεις τον εαυτό σου”.

Πώς μπορούν αυτές οι πολυπλοκότητες να απλοποιηθούν και να αποκτήσουν ουσιώδεις ανθρώπινες αξίες; Με τη μετατροπή του In-Habit-Ant (του ανθρώπου μυρμήγκι που ζει δέσμιος των συνηθειών του) σε City-Zen (τον άνθρωπο που ζει σε απόλυτη αρμονία με την πόλη του). Όντως, οι άνθρωποι δεν πρέπει να ζουν σαν μυρμήγκια ή απλώς από συνήθεια, αλλά πρέπει να γίνουν άνθρωποι με βασικές ανάγκες, ζώντας μια καθαρά Ζεν ζωή. Αυτό σίγουρα θα καταποντίσει την υπερκατανάλωση, θα αποδυναμώσει ή ακόμη θα καταστρέψει ολοσδιόλου την οικονομία, η οποία θρέφει το υπάρχον σύστημα και δεν δίνει καμία αξία στην ύπαρξη του νομοθετικού συστήματος.

Πρέπει να επιστρέψουμε σε μια προσέγγιση που ξεκινά από κάτω και σιγά σιγά πάει προς τα πάνω, αλλά και να αντικαταστήσουμε τις βασικές αρχές πάνω στις οποίες στέκονται η κοινωνική συνοχή και η συμβίωση, η κοινωνική αλληλεγγύη και οι ανθρώπινες σχέσεις. Αυτό πρέπει να δουλέψει εναντίον του κοινωνικού εφησυχασμού, της προσωπικής και συλλογικής αδράνειας.

“Η μεγαλύτερη έρευνα της ανθρωπότητας είναι η αναζήτηση της γνώσης του πως μπορεί κάποιος να γίνει άνθρωπος”. – Immanuel Kant

Όταν σκεφτείτε ότι ο κόσμος χρησιμοποιεί τους τελευταίους του δημιουργικούς πόρους, τότε γίνεται ξεκάθαρο ότι μια νέα επόχη είναι απαραίτητη, μια εποχή που απαιτεί την ύπαρξη ενός νέου, γνήσιου ανθρώπου που παλεύει για να δώσει ουσία στην ύπαρξή του. Η πρόκληση έγκειται στο να δωθεί χώρος σε μια οντολογική “εξέλιξη” της ανθρώπινης συνείδησης και της αυτογνωσίας. Μια νέα γνωστική πτυχή της αλλαγής που θα αποτελεί το αποτέλεσμα μιας κοινωνικής επιθυμίας που, με τη σειρά της, θα αποτελεί την επόμενη μέρα ενός διεφθαρμένου και αποτυχημένου συστήματος που δεν θα μπορεί πλέον να κρυφτεί. Μπορεί να ήρθε τελικά η ώρα για λίγη περισσότερη προσωπική οργάνωση και εποικοδομητικά συστήματα κοινωνικής μάθησης. Συστήματα βασισμένα πάνω σε ηθική νοημοσύνη. Και όπως έγραψε ο Νικηφόρος Βρεττάκος, “η συνείδηση είναι το βάθος του ανθρώπου και η αγάπη το πλάτος του”.

“Όλοι είμαστε στη λάσπη, αλλά κάποιοι από εμάς αγναντεύουν τα άστρα”. – Oscar Wilde